Bekijk profielpagina

Achter de cijfers - Editie #65: over Wiebes' koopkrachtevangelie, zwijgen over Huawei en een nep-parlement

Revue
 
Zo, dat was lang geleden. Ik had even een time out genomen van de nieuwsbrief. Sorry daarvoor. Het is
 

Achter de cijfers

18 mei · Editie #65 · Bekijk online
Econoom en journalist Martin Visser praat je wekelijks bij. Wat is het verhaal achter de cijfers? Over pensioenen, lonen en arbeidsmarkt, over robotisering, flexibilisering, over de problemen van de middenklasse, over de houdbaarheid van de euro én van de EU. Links, cijfers en duiding.

Zo, dat was lang geleden. Ik had even een time out genomen van de nieuwsbrief. Sorry daarvoor. Het is nu eenmaal passen en meten waar ik de tijd vandaan haal en er was nog de Paasvakantie. Maar de nieuwsbrief is er weer! Deze week veel koopkracht - die discussie houdt voorlopig niet op. En China en de EU waren deze week belangrijke thema’s. Ik hoop dat je de nieuwsbrief weer met plezier leest. Reacties en likes zijn welkom. Vind je de nieuwsbrief de moeite waard, tip dan een collega, een familielid of een vriend!

Koopkrachtevangelie
De prijzen stijgen harder dan de lonen. Daar wees ik in een eerdere nieuwsbrief al op. Inmiddels is dat al vier maanden aan de gang. Alle reden voor zorgen in politiek Den Haag: de koopkrachtbelofte komt in gevaar.
De loonontwikkeling is steeds de zwakke stee geweest van de koopkrachtplaatjes. Het kabinet kan de inkomstenbelasting wel verlagen, maar als de lonen niet voldoende stijgen dan gaat die beloofde koopkrachtplus van 1,6% alsnog (deels) in rook op.
Dat is precies wat nu aan het gebeuren is:
bron: CBS
In april was de inflatie 2,9% en de cao-loonstijging kwam uit op 2,3%. (De reële lonen zijn het verschil tussen beide.) Deze cijfers waren al gepubliceerd, maar het Centraal Bureau voor de Statistiek vestigde er weer de aandacht op deze week bij de bekendmaking van de economische groei over het eerste kwartaal. Hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen van het CBS zei dat het ‘voor het eerst in jaren’ is dat de prijzen harder stijgen dan de lonen. Hij verwees naar het eerste kwartaal, maar in de statistiekendatabank van het CBS zitten de cijfers over april ook al - zie bovenstaand plaatje.
In de ramingen ging het Centraal Planbureau uit van precies het omgekeerde: de lonen zouden harder omhoog moeten gaan dan de prijzen. Dat was al een gewaagde veronderstelling, want de inflatie is dit jaar tijdelijk extra hoog door toedoen van het kabinet. Dat verhoogde de btw en de energiebelasting en dat heeft een prijsopdrijvend effect. Nu blijkt dat effect groter dan gedacht. En de lonen trekken maar niet aan, zoals economen al een paar jaar constateren. Zo ontstaat deze cocktail.
Bijzonder was het dat het CPB deze week liet doorschemeren dat de kans aanwezig is dat de ramingen worden bijgesteld. De reguliere nieuwe prognose verschijnt medio juni en meestal doet het CPB er geheel het zwijgen toe, maar gaf aan dat de reële loonontwikkeling tegenvalt:
„Dit valt gewoon tegen. Het wordt steeds opmerkelijker wat we zien bij de lonen. De arbeidsmarkt is één groot halleluja-verhaal. Het is echt historisch hoe goed het gaat met de banengroei. De lonen trekken wel aan, maar nog steeds niet spectaculair.”
Aldus Daniël van Vuuren, onder meer verantwoordelijk voor de koopkrachtplaatjes bij het CPB. Of de ramingen aan deze teleurstellende ontwikkeling wordt bijgesteld?
„Ik kan er nog niet te veel over zeggen, maar dat zou zomaar kunnen.”
Over de inflatie zegt hij:
„Die lijkt voor 2019 hoger uit te komen dan we eerder dachten.”
Uiteraard is hij heel voorzichtig, alle nieuwe cijfers van het CBS gaan de komende tijd in de modellen van het CPB. Louter op gevoel ferme uitspraken doen, kan deze CPB'er natuurlijk niet. Terecht.
De lastig in te schatten factor is de loongroei. In recent afgesloten cao’s zie je die wel degelijk toenemen. In de cao’s die in de maand april zijn afgesloten is een gemiddelde loonstijging van 2,8% afgesproken, zo meldde werkgeversclub AWVN vrijdag. Maar ja, dat zijn 34 nieuwe cao’s op een totaal van circa 800 cao’s in totaal. De loonspurt die nu her en der wordt ingezet vertaalt zich heel langzaam in een landelijke trend voor álle cao’s. Veel arbeidsvoorwaardenafspraken zijn allang gemaakt.
Maar minister Eric Wiebes van Economische Zaken blijft onverstoord het koopkrachtevangelie prediken:
“In alle eerlijkheid, alle nieuwsvoorziening op een stokje, maar dat zíen we ook in de cijfers, We zíen koopkrachtverbetering, en we zien die koopkrachtverbetering bij álle inkomensgroepen. (…) Ik weet dat het niet altijd zo voelt, omdat het wel eens verleidelijk is om te kijken naar alleen de kosten van het boodschappenmandje of alleen maar naar een btw-tarief. Maar alles op een hoopje gegooid gaan alle inkomensgroepen er steeds weer een beetje op vooruit.”
Vinger wijzen
Als de koopkracht inderdaad tegenvalt, wie moet dat probleem dan oplossen? Werkgevers weten het wel: het kabinet. En wat zegt het kabinet? Dat wijst naar de werkgevers. Werkend Nederland zit er tussenin. Dat schiet lekker op, maar niet heus.
Vanuit het kabinet is al meermaals gesteld dat het bedrijfsleven de knip moet trekken. Bij deze krapte op de arbeidsmarkt en deze lage werkloosheid horen gewoon hogere salarisstijgingen. Premier Mark Rutte zei het al, minister Wopke Hoekstra van Financiën zie hem dat na. En ook Wiebes zegt het deze week maar weer eens:
“Het lijkt mij in de rede liggen en logisch dat er ook iets met de brutolonen gaat gebeuren. Het kabinet heeft zijn deel met de belastingen gedaan.”
En hoeveel moeten die lonen dan stijgen?
“Ik zou het wel heel fijn vinden als dat meegroeide met tenminste de inflatie, maar dat er ook aandacht is voor de krapte op de arbeidsmarkt Dat zou ook een effect moeten hebben.”
De werkgevers moeten de extra hoge inflatie minstens compenseren, wat Wiebes betreft. Oftewel: de verhoogde btw en energiebelasting moeten werknemers via hun lonen weer terugkrijgen.
Het zal niet bevreemden dat werkgevers daar weinig voor voelen. Vanuit de Malietoren, waar VNO-NCW en MKB-Nederland gevestigd zijn, wordt consequent op de collectieve lasten gewezen. Die zijn erg hoog. Werkgevers zijn daardoor steeds meer kwijt aan sociale lasten en komt van de loonkosten minder terecht bij de werknemers. En de werknemers merken het dat er een aanslag wordt gedaan op hun besteedbaar inkomen.
MKB-voorzitter Jacco Vonhof:
“We zien de collectieve lasten heel hard stijgen. De btw gaat omhoog, de energiebelasting. Moeten kleine ondernemers dat compenseren? De politiek roept wel dat het salaris omhoog moet. Maar daarmee spekken we alleen de staatskas. Het besteedbaar inkomen stijgt niet navenant mee.”
Dit was de reactie vanuit VNO-NCW op de uitlatingen van Wiebes:
Anthony Stigter
@martinvisser Opmerkelijk, collectieve lastendruk bevindt zich op recordhoogte 👎(4,3% bbp hoger dan gemiddeld vóór 2008), begrotingsoverschot, en dan moeten werkgevers extra betalen? Zou eerder suggereren dat het hóógste tijd is dat kabinet het geld weer teruggeeft aan werkende Nederlanders. https://t.co/DoCclpvhsn
8:22 PM - 15 May 2019
Kun je er geen genoeg van krijgen...
Wil je nog meer lezen/luisteren/kijken?
Luister: Dit kabinet leeft in andere werkelijkheid (DFT-podcast met vakbond De Unie)
Lees: ‘Beloftes kabinet niet meer geloofwaardig’ (interview met Unie-voorzitter Reinier Castelein)
Kijk: EenVandaag over lonen en prijzen
战略
Eindelijk verscheen de China-strategie van het kabinet. Oeverloos lang hebben minister Stef Blok van Buitenlandse Zaken en tig collega’s erover gedaan. Nu weten we eindelijk hoe geharnast Nederland de discussie over handelsbarrières, oneerlijke concurrentie, 5G en Huawei zal aangaan.
O nee, toch niet. ‘Nederland-China: een nieuwe balans’ schampt wel langs deze onderwerpen, maar zegt er uiteindelijk bar weinig over. Bij de presentatie recenseerde Blok zijn eigen strategie alvast:
“Voor sommigen zal het misschien een teleurstelling zijn: onvoldoende kritisch.”
Kwestie van zelfinzicht. Collega Dorinde Meuzelaar belde al even met China-deskundige Rob de Wijk. Hij zei dat 'alle goede dingen’ er wel zo'n beetje instaan:
“Maar tegelijkertijd is dit ook een vlak stuk. Je kunt ook niet veel. De Nederlandse macht is beperkt. We willen China niet voor het hoofd stoten.”
De Wijk was in een milde bui. Natuurlijk zou het van grootheidswaanzin getuigen als Nederland zou denken in zijn eentje wel een ferme China-strategie te kunnen afkondigen. Uiteindelijk loopt dat voornamelijk via de Europese Unie. Maar het zou wel prettig zijn als duidelijk wordt met welke ferme inzet Nederland naar de EU gaat. Nu spaart Blok kool en geit.
Rondom spionage en privacy bij Huawei en 5G is nogal wat te doen. Amerika weert Huawei, wij gaan er gewoon mee in zee. Zoals KPN bijvoorbeeld onlangs aankondigde. Daarbij stelde KPN-topman dat onze veiligheid niet in het geding zal zijn. Ik was wel benieuwd naar de gedachten van onze ministers hierover.
Huawei komt niet in de China-strategie voor. 5G wordt wel even genoemd:
"Momenteel staat de Taskforce in het teken van 5G telecommunicatienetwerken. Ten aanzien van de bescherming van private ondernemingen bestaat al wet- en regelgeving in Nederland. Het betreft onder meer private juridische beschermingsconstructies, sectorale regelgeving, contractuele afspraken, de Ondernemingskamer en het aanwijzen van vertrouwensfuncties. Het kabinet is bezig met een evaluatie en aanscherping van huidige wet- en regelgeving, zodat deze beter kunnen worden benut.”
Rustig wachten op een Taskforce en een evaluatie. Snurk, snurk.
Het bedrijfsleven had graag meer duidelijkheid gewild, zo tekent het FD op. Michiel Steltman, directeur van Stichting Digitale Infrastructuur Nederland:
“Wat het digitale bedrijfsleven hieraan heeft? Heel simpel: bar weinig. (…) Geruchten voeren de boventoon, waardoor de digitalisering in gevaar komt. Vandaag Huawei of Kaspersky, morgen kan het een ander zijn. Wie gaat er nu zakendoen met een bedrijf waar de geur van spionage en achterdeurtjes omheen hangt?”
Overigens is de speech van Blok nog wel grappig. Hoe zeg je zo min mogelijk in zo gewichtig mogelijk klinkende woorden. Een paar lekkere soundbites:
“Kennisoverdracht is een groot goed. Maar vrijwilligheid is dat ook.”
"Ik ben er voorstander van dat we onze relatie veel meer situeren in een ecologie van belangen.”
"Onze China-kennis moet echt omhoog, bijvoorbeeld via een steviger institutionele inbedding.”Als je mij vraagt ‘Moeten we bang zijn voor China?’, dan is mijn antwoord: nee. Maar we moeten wel realistisch zijn.”
Leestip: de column van Sheila Sitalsing. (Wanneer gebruiken politici de woorden 'we moeten niet naïef zijn’?)
Nep-parlement
Jullie al enig idee waar je donderdag op gaat stemmen? Ga je überhaupt stemmen voor het Europees Parlement? Ik mag hopen van wel, want ik zie stemmen als een burgerplicht. Maar de tegenzin is bij mij wel erg groot, merk ik. En dat is misschien raar, want ik heb vijf jaar in Brussel gewoond en heb een bovenmatige interesse in Europa.
In mijn video voor DFT TV noem ik het Europees Parlement provocerend ‘nep-parlement’. Dat klinkt nogal denigrerend, daar ben ik me van bewust. Mijn probleem ermee is dat het parlement een zekere mate van democratie suggereert die er in de praktijk maar beperkt is en die door velen zeker niet zo beleefd en ervaren wordt.
Natuurlijk moet dat parlement er zijn, want de nationale parlementen gaan echt die rol niet op zich nemen. Daarvoor vinden Kamerleden de Europese Unie helemaal niet interessant genoeg. Dan is er een tegenmacht in Europa nodig. En met alle gebrekkigheid is dat het Europees Parlement.
Maar we zitten nu een tussenmodel dat niet echt werkt. De Europese Unie houdt nu het midden tussen een samenwerkingsverband van individuele lidstaten en een Europese federatie. We zitten halverwege. Daarbij hebben we wel een parlement op Europees niveau waarvoor we elke vijf jaar kunnen stemmen. Maar we stemmen langs nationale lijnen. En de grote koersbeslissingen worden uiteindelijk door lidstaten genomen (of niet genomen, kun je beter zeggen).
Als het dus aankomt op de vraag of de fijnstofreductie ambitieuzer moet, of ouderschapsverlof moet uitgebreid, of regel zus of zo strenger of minder streng moet, dan is het parlement even machtig aan de raad van lidstaten. Maar de lidstaten bepalen de speelruimte omdat zij de lijnen uitzetten voor de richting van de Europese Unie.
Als je dus vindt dat de EU verder moet integreren of juist niet, dan moet je bij de Tweede Kamerverkiezingen zijn en niet bij de Europese verkiezingen. Frans Timmermans kan van alles roepen over de Nederlandse lijn in de Hanzeliga van Wopke Hoekstra, maar feitelijk is dat irrelevant. Timmermans gaat daar als toekomstig europarlementariër niet over. En als eventuele voorzitter van de Europese Commissie al helemaal niet.
De waarschuwing van premier Mark Rutte dat het een gevaar is dat mogelijk een Nexit-partij de verkiezingen wint, is ook volstrekte flauwekul. De kans op de Nexit neemt met precies 0 procentpunt toe als FvD straks als grootste uit de bus komt.
Laat onverlet dat het goed is dat landelijke politici als Rutte zich sinds enige tijd eindelijk uitspreken over de EU. Dat had hij veel eerder moeten doen. Want via de landelijke politiek moeten we kunnen kiezen waar het heen moet met Europa.
Veel stemplezier donderdag!
Lees het portret dat collega Ruud Mikkers schreef over Frans Timmermans: 'Junckers klusjesman’.
Hoe vond je deze editie?
Als je deze nieuwsbrief niet meer wilt ontvangen, dan kun je je hier afmelden.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Martin Visser met Revue.