Achter de cijfers

Door Martin Visser

Achter de cijfers - Editie #157: Poetin voert de gasdruk op, kabinet jaagt inflatie van 2023 aan en wat verandert er eigenlijk in de corona-aanpak?

#157・
162

edities

Meld je aan voor mijn nieuwsbrief

By subscribing, you agree with Revue’s Voorwaarden and Privacybeleid and understand that Achter de cijfers will receive your email address.

Revue
 
 

Achter de cijfers

2 april · Editie #157 · Bekijk online

Econoom en journalist Martin Visser praat je wekelijks bij. Wat is het verhaal achter de cijfers? Over pensioenen, lonen en arbeidsmarkt, over robotisering, flexibilisering, over de problemen van de middenklasse, over de houdbaarheid van de euro én van de EU. Links, cijfers en duiding.


Hallo. Eindelijk is het langetermijnplan voor corona klaar. Of nou ja, half-klaar. Ik heb de 39 kantjes van de Kamerbrief doorgeakkerd en probeer die in deze nieuwsbrief enigszins behapbaar samen te vatten en te becommentariëren. Verder domineerde de extreme inflatie in Nederland deze week het economische nieuws. Ook is het wetsvoorstel voor een nieuwe pensioenstelsel naar de Kamer. Daar kom ik in latere nieuwsbrieven op terug. De podcast gaat daarover, link zit in de nieuwsbrief.
Dank voor alle reacties op de nieuwsbrief van vorige week. Velen konden de analyse van het CPB-onderzoek naar inkomensherverdeling waarderen. Op de globaliseringsdiscussie kreeg ik weinig reacties. Te abstract of te ver van m'n bed? Ik stel reacties zeer op prijs. En vind je de nieuwsbrief de moeite waard, laat het dan weten aan familie, vrienden en collega’s.
Vergeef het me als ik tikfoutjes heb gemaakt, ik moest me vanmorgen behoorlijk haasten om nog bijtijds deze nieuwsbrief eruit te krijgen; 39 pagina’s coronaplannen lezen op een nuchtere maag is niet niks ;-)
Veel leesplezier!

Uitzicht over het IJ.
Uitzicht over het IJ.
Inflatie
Dit had niemand zien aankomen: de prijzen zijn in maart met 11,9% gestegen ten opzichte van een jaar geleden. Vooraf had Wim Suijker, gepensioneerd cijferman van het Centraal Planbureau, nog gewaarschuwd voor een inflatiecijfer beginnend met een 8:
Wim uit Voorhout
Vrijdag publiceert het CBS voor Nederland het inflatiecijfer voor maart (hicp, voorlopig). Ik verwacht stijging tot een recordniveau; hoger dus dan de 7,6% in januari en 7,2% in februari. Voor mij is het alleen de vraag of er een 8 voor de komma zal staan of niet. https://t.co/91ewTISPq8
Keek hij eens lelijk op zijn neus toen het inflatiecijfer met een 11 voor de komma begon. Hij was niet alleen. Ik sprak Hugo Erken van de Rabobank die ook van zijn stoel was gevallen. Voor hem was dit extreme cijfer reden ogenblikkelijk de inflatieraming van de bank aan te passen.
De effecten zijn fors. Rekende de Rabobank eerst op 5,5% inflatie gemiddeld over 2022, nu is dat 7,7% geworden. Dat is een ongekende bijstelling op basis van één tegenvallend cijfer. Volgens Erken is dit inclusief de maatregelen van het kabinet: lagere energiebelasting, lagere benzineaccijns en lagere btw op energie. Anders zou de inflatie uitkomen op 9,3%.
Maar hij wees nog wel een effect van de kabinetscompensatie. Verlaging van btw (per 1 juli) en accijns (per 1 april) lopen tot eind van dit jaar. Dat betekent dus dat er inflatie wordt doorgeschoven naar 2023. In de voorspelling van de Rabo betekent dit een inflatie van 4,5% volgend jaar.
Dat zet de discussie over de tijdelijkheid van de prijsstijgingen weer in een nieuw perspectief. Als het kabinet niet meer en niet langduriger compenseert dan zal de inflatie die de consument ervaart langduriger en hoger zijn. Dit heeft ernstige koopkrachtgevolgen voor Nederlanders.
Dit is nog altijd in het scenario dat we niet in een gascrisis belanden. En dat is zeer de vraag. President Poetin voert de druk op. Hij eist gasbetalingen in roebels. Dat kan de eerste stap zijn op weg naar een gassanctie van zijn kant. Heel erg duidelijk is dat nog niet. Europa weigert om in roebels te betalen. Want er zijn te weinig roebels voor handen en dan zouden Europese landen naar de Russische centrale bank moeten voor roebels, en zo worden de eigen financiële sancties omzeild.
Voorlopig geven Poetin en Gazprom aan dat gas wel geleverd blijft, ook al wordt nog niet in roebels betaald. Maar de spanning wordt opgevoerd. Als de gaskrant toch (deels) dichtgaat, dan lopen de prijzen van energie nóg verder op. Dit alles draagt bij aan een zeer ongemakkelijk gevoel. Waar eindigt dit? Ik kon wel meevoelen met deze tweet van NRC-journalist Wouter van Noort:
Wouter van Noort
Er bekruipt me na het inflatienieuws vandaag hetzelfde gevoel als 2001, 2007, 2020. Er is een extreme gebeurtenis, op alle fronten een outlier. Maar de meeste politici en pundits klampen zich vast aan oude modellen en oude zekerheden die evident niet meer van toepassing zijn. https://t.co/c8QU2IoU3S
Corona
De steeds vertraagde langetermijnstrategie van de minister van Volksgezondheid voor de aanpak van corona kwam vrijdag eindelijk door de ministerraad heen. In de eerste uren moesten we het doen met uitgelekt nieuws over het stoppen met GGD-testen. Daarna kwam een summier persbericht en een weinig inzichtelijke pdf beschikbaar. Maar inmiddels is de Kamerbrief van 39 kantjes openbaar gemaakt.
En na lezing heb ik één grote vraag: hoe dan?
Er staan echt zinnige dingen in de brief. Maar waar ik dacht dat een langetermijnplán te zullen lezen, gingen die 39 pagina’s vooral over het proces om tot dat plan te kómen. Het stikt van het ‘streven’ en ‘uitwerken’. De minister is van alles van plan, maar nog veel is onduidelijk en onuitgewerkt. Maar goed, we hebben ook nog wel even tijd tot het coronaseizoen weer aanbreekt.
Een paar observaties:
  • De insteek is dat Nederland open blijft. Daar kunnen we alleen maar blij mee zijn.
  • Er worden plannen gemaakt om de zorgcapaciteit uit te breiden. De crux zit bij voldoende personeel. Dat wordt nog uitgewerkt.
  • De minister wil naast het OMT een MIT installeren, een Maatschappelijk Impact Team. Daardoor zal het kabinet straks niet alleen virologisch/medische adviezen krijgen, maar ook economisch/maatschappelijke.
  • Het kabinet gaat werken met vier scenario’s: 1) Verkoudheidscenario, geen druk op zorgsysteem 2) Griep+ scenario, ernstiger verloop van de epidemie, zware belasting op de zorg 3) Continue Strijd scenario, hoog risico op overbelasting van de zorg, door een nieuwe variant die besmettelijker is 4) Worst Case scenario, nieuwe, ernstige variant met veel slachtoffers, overheid moet aan de ‘noodrem’ moeten trekken.
  • Onderwijs en kinderopvang krijgen een ‘status aparte’. Dat betekent niet dat scholen nooit dicht moeten, maar ze liggen wel ‘onderop de stapel’. Cynisch commentaar: dat hebben we eerder gehoord.
  • Branches moeten komende maanden zelf plannen ontwikkelen die passen bij de vier scenario’s.
  • Per 11 april geen testen via de GGD meer. We werken in principe met zelftesten en gaan zelf in isolatie zonder dat GGD ons daarover belt. Hoort bij de eigen verantwoordelijkheid die een grote rol speelt in de nieuwe aanpak. Zicht houden op virus met name via ‘rioolwatersurveillance’.
Je hebt dus grofweg twee sporen: de zorg moet uitgebreid en de samenleving moet voorbereid zijn. Beter sporen zijn nog niet uitgewerkt. Het eerste spoor ligt nadrukkelijk bij het ministerie van VWS.
Voor dat andere spoor is al een paar maanden een team aan het werk dat ministerie-overstijgend werkt. Over dat spoor had ik eind december al een groot verhaal in de krant, omdat op dat moment brainstormsessies met in totaal 150 mensen werden gehouden. Die sessies moesten tot creatieve, nieuwe aanpakken leiden. Daarvan vind ik in de brief helemaal niets meer terug.
Toen was nog het idee dat we basismaatregelen als mondkapjes, geen handen geven en handen wassen zouden aanhouden. Daar is alleen handen wassen van overgebleven. Daarnaast was het idee we ons op dat ‘griep+’-scenario moesten voorbereiden door de samenleving anders te organiseren. Omdat de kans groot is dat corona als seizoensziekte steeds de kop opsteekt, werden met die 150 mensen ideeën verzameld:
“Iedereen zal dan moeten leven met de seizoenen. Voorbeelden: met heel veel familie samenkomen doe je beter in de zomer. Culturele evenementen voor massapubliek vinden in de zomer plaats en in de winter is er ruimte voor concerten en voorstellingen voor een kleiner publiek van liefhebbers. „Stel, je hebt twee toneelstukken, zo werd in de sessie besproken”, zegt een betrokkene. „Als je weet dat het ene uitverkocht zal zijn, doe je die in de zomer. Het minder bezochte stuk kan dan op 1,5 meter in de winter.””
In het derde scenario (toen waren er nog drie ipv vier) zouden dan beperkingen en lockdowns nodig zijn. Van de sectoren zou worden gevraagd zich ook daarop voor te bereiden:
“Andere voorbeelden, voor het ’noodpakket’: scholen zorgen dat ze een thuisonderwijscurriculum ontwikkelen waarbij kinderen van de kleuterschool een knutselpakket mee naar huis krijgen en middelbare scholen scheikundeproefjes. Restaurants passen hun bedrijfsmodel zo aan dat ze in de zomer volle bak kunnen draaien en met de kerstdagen maaltijdboxen aanbieden waarbij mensen thuis hun viergangendiner in elkaar kunnen zetten.”
Die manier van denken lijkt helemaal opzij gezet. In de plannen van Ernst Kuipers staat dat sectoren plannen voor de vier scenario’s moeten uitwerken. Maar nergens lees ik meer dat we naar de coronaseizoenen gaan leven. Preventie doen we alleen door handen te wassen en te ventileren. En als corona weer de kop opsteekt dan gaan beperkende maatregelen in. Wat die dan zijn? Enkele voorbeelden in de Kamerbrief bij scenario 3:
“Denk daarbij aan het vaker thuiswerken, inzet van het CTB (coronatoegangsbewijs, MV), het aanhouden van de 1,5 meter, capaciteitsbeperkingen en placering. Deze exercitie moet inzicht geven welke maatregelen bij sectoren de voorkeur hebben bij meer ernstige oplevingen van het virus. Deze inzichten helpen bij het leveren van meer maatwerk per sector mochten zwaardere maatregelen nodig zijn.”
En wat te doen in het slechtste geval dat we in scenario 4 belanden?
“De kans dat we in scenario vier, een worst case scenario, terechtkomen is volgens wetenschappers relatief klein, maar niet geheel uitgesloten. Inzet van zwaardere contactbeperkende maatregelen door de overheid is in dit scenario noodzakelijk om ernstige ziekte, hoge sterfte en ontwrichting van zorg en maatschappij te voorkomen. Sluiting van sectoren is daarbij niet uitgesloten. Het fysieke onderwijs ligt daarbij onderop de stapel van maatregelen.”
Ik wil niet cynisch zijn, maar deze twee scenario’s komen me nogal bekend voor. Als corona uitbreekt gaan we de 1,5 meter weer herinvoeren, komen er maximum bezoekersaantallen voor horeca en theaters en moeten restaurants en cafés met vaste zitplaatsen werken. Does that ring a bell? En in het slechtste scenario gaan we in lockdown, waarbij de scholen als laatste aan de beurt zijn.
De besluitvorming zal ook weer hetzelfde verlopen, schrijft de minister. In de minder zware scenario’s kan dat via de reguliere besluitvormingsprocedures. Maar als de situatie heftiger wordt, dan wordt weer de crisisbesluitvorming uit de kast getrokken Dat was precies waar de Onderzoeksraad voor de Veiligheid kritiek op had, omdat dit minder transparant en democratisch controleerbaar is.
Maar er is ook goed nieuws (ahum). Als dit plan goed is uitgewerkt, weten we vooraf precies welke ellende op ons afkomt:
“Om meer voorspelbaarheid te creëren voor sectoren committeert het kabinet zich aan de sectorale voorzorgsmaatregelen en plannen in de eerste twee scenario’s. Een belangrijk verschil met de gebruikelijke besluitvorming tot nu toe zal zijn dat nu meer dan voorheen bekend zal zijn welke maatregelen in welke sectoren genomen kunnen worden.”
We krijgen dus weer nieuwe routekaarten. Maar deze keer gaat het kabinet zich daar wél aan houden. Echt waar.
Kort samengevat: de basis klinkt goed. Nederland openhouden is het uitgangspunt. Naast zorgfactoren worden ook maatschappelijke impact meegenomen in de beslissingen over beperkingen. Maar de grote vraag blijft voor mij: hoe is dit in de praktische uitwerking anders dan wat we de afgelopen twee jaar hebben meegemaakt? Concreet: stel er komt een ziekmakender variant, wat doen we dan precies anders en hoe zorgt het kabinet er dan voor dat we níet in lockdown gaan? Nog steeds lijkt mij dat als de zorg overbelast wordt, Nederland op slot moet. En dan zijn we toch terug bij af?
Geen commentaar
Thomas van Groningen
Er komt een coördinator die het uitvoeren van de sancties moet gaan regelen en een spil wordt tussen de verschillende ministeries. ‘Iemand met gewicht’, zegt Hoekstra. Hij heeft al iemand op het oog en wil dat maandag bekend maken. https://t.co/AS3OtUHoxh
Song of the week - Pensioenplan naar de Tweede Kamer
The Alan Parsons Project - Old And Wise (Official Music Video)
Podcast
Drie jaar nadat het pensioenakkoord is gesloten ligt er eindelijk een wetsvoorstel in de Tweede Kamer. In een historisch grote financiële operatie moet er straks €1800 miljard aan geld worden overgeheveld van het ene pensioencontract naar het andere. Gaat dat allemaal wel goed? Herman Stam en ik bespreken in de nieuwe aflevering van Kwestie van Centen wat het nieuwe pensioen voor gevolgen heeft voor ouderen, jongeren en voor de leeftijdsgroep daar tussenin. Waarom is dat nieuwe pensioenstelsel eigenlijk nodig en komt er meer keuzevrijheid? Luister de nieuwste aflevering hier. Ook op Spotify en iTunes.
Wil je mij als spreker?
Wil je mij boeken als spreker, panellid of columnist? Bekijk mijn profiel bij Speakers Academy of mail naar info@speakersacademy.com. Of zoek contact met Sprekershuys, lees hier mijn profiel.
Vond je deze editie leuk?
Klik hier om je uit te schrijven.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Martin Visser met Revue.